वाक्य संश्लेषण र विश्लेषण (Sentence Synthesis and Analysis)

लेखनमा विविधता ल्याउन र एउटै कुरालाई पटक-पटक दोहोर्याउनुको साटो छरितो बनाउन यो व्याकरणिक प्रक्रिया प्रयोग गरिन्छ।

१. वाक्य संश्लेषण (Sentence Synthesis)

दुई वा दुईभन्दा बढी सरल वाक्यहरूलाई मिलाएर एउटा मात्र वाक्य (सरल, संयुक्त वा मिश्र) बनाउने प्रक्रियालाई वाक्य संश्लेषण भनिन्छ।

क) सरल वाक्यमा संश्लेषण (Into a Simple Sentence)

धेरै क्रियापदहरूलाई सुल्झाएर एउटा मात्र मुख्य क्रियापद राख्ने। यसका लागि अक्सर 'एर', 'नाले', 'हुँदा', 'ता पनि' जस्ता प्रत्ययहरू प्रयोग गरिन्छ।

• छुट्टाछुट्टै वाक्य: राम घर गयो। उसले भात खायो। ऊ सुत्यो।

• संश्लेषित सरल वाक्य: राम घर गएर भात खाई सुत्यो।

ख) संयुक्त वाक्यमा संश्लेषण (Into a Compound Sentence)

'र', 'पनि', 'तर', 'वा' जस्ता निरपेक्ष संयोजकहरू प्रयोग गरिन्छ।

• छुट्टाछुट्टै वाक्य: बाहिर पानी पर्यो। म छाता ओढेर निस्किएँ।

• संश्लेषित संयुक्त वाक्य: बाहिर पानी पर्यो र म छाता ओढेर निस्किएँ।

ग) मिश्र वाक्यमा संश्लेषण (Into a Complex Sentence)

'जब-तब', 'जहाँ-त्यहाँ', 'जसले-त्यसले', 'भने' जस्ता सापेक्ष संयोजकहरू प्रयोग गरिन्छ।

• छुट्टाछुट्टै वाक्य: परिश्रम गरिन्छ। सफलता पाइन्छ।

• संश्लेषित मिश्र वाक्य: यदि परिश्रम गरिन्छ भने सफलता पाइन्छ।

२. वाक्य विश्लेषण (Sentence Analysis)

एउटा लामो वा जटिल वाक्यलाई टुक्र्याएर दुई वा दुईभन्दा बढी स्वतन्त्र सरल वाक्यहरू बनाउने प्रक्रियालाई वाक्य विश्लेषण भनिन्छ।

• जटिल वाक्य: हिजो निकै हावाहुरी चलेकाले म घरबाहिर निस्कन सकिनँ।

• विश्लेषण गरिएका सरल वाक्यहरू:

  १. हिजो निकै हावाहुरी चल्यो।

  २. म घरबाहिर निस्कन सकिनँ।

• मिश्र वाक्य: जसले धेरै मिहिनेत गर्छ, उसले नै राम्रो फल पाउँछ।

• विश्लेषण गरिएका सरल वाक्यहरू:

  १. कसैले धेरै मिहिनेत गर्छ।

  २. उसले नै राम्रो फल पाउँछ।

३. संश्लेषण र विश्लेषणका 'गोल्डेन नियमहरू'

1. अर्थ सुरक्षित राख्ने: वाक्य जोड्दा वा टुक्र्याउँदा त्यसको मूल सन्देश परिवर्तन हुनु हुँदैन।

2. कर्ताको व्यवस्थापन: यदि सबै वाक्यमा एउटै कर्ता छ भने संश्लेषण गर्दा कर्ता एक पटक मात्र लेखिन्छ। (जस्तै: "राम आयो, राम बस्यो" को साटो "राम आएर बस्यो")।

3. क्रियाको रूप: सरल वाक्यमा संश्लेषण गर्दा अन्तिम क्रियालाई मात्र पूर्ण रूपमा राखिन्छ, अघिल्ला क्रियाहरूलाई असमापिका (गएर, पढ्नाले, सुत्दा) बनाइन्छ।

४. अभ्यासका लागि नमुना (Practice Set)