NEB Class 12 Nepali Chapter 7 Hamilai Bolaunchan Himchuli (हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली) Exercise Questions and Answers

NEB Class 12 Nepali Chapter 7 Hamilai Bolaunchan Himchuli (हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली) पाठले हिमालको सौन्दर्य र सांस्कृतिक-सामाजिक सम्बन्धलाई मार्मिक र भावनात्मक तरिकाले प्रस्तुत गर्दछ। यस अध्यायले विद्यार्थीलाई प्रकृति र मानवीय भावना सम्बन्धी गहिरो अनुभव दिन्छ।

This NEB Class 12 Nepali Chapter 7 presents a detailed study of the Nepali poem “Hamilai Bolauxan Himchuli” by Madhav Prasad Ghimire, vividly portraying the natural, social, and cultural life of Nepal’s hilly and Himalayan regions. 

The poem highlights the beauty and challenges of mountainous life, including steep paths, dense forests, high peaks, livestock rearing, and the collection of herbs, while reflecting local customs like singing during rest periods and caring for animals. It emphasizes the bravery, perseverance, and pride of the Nepali people, with the Himchuli symbolizing resilience and national pride. 

The chapter also explores grammatical elements such as prefixes, suffixes, sandhi, kridanta, and tadvanta, enabling students to deeply understand both the poem’s language and its depiction of Himalayan life and values.

👉 Read NEB Class 12 Nepali All Chapter Notes

अध्याय ७: हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली — सारांश

यस अध्यायले राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेद्वारा रचित कविता “हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली” मार्फत नेपाली हिमाली भेगको प्राकृतिक, सामाजिक र सांस्कृतिक परिवेशलाई जीवन्त रूपमा चित्रण गरेको छ। कविता पहाडी र हिमाली जीवनशैलीको सौन्दर्य, चुनौती र गौरवलाई उजागर गर्दछ। हिमाल, देउराली, भिरालो बाटो, घना जंगल, हराभरा लेक, चिसो बतास, कस्तुरीको सुगन्ध, हिमाली जनावर र वनस्पति जस्ता भू–आकृतिक विशेषतासँगै गोठालो जीवन, गाई चराउने परम्परा, जडीबुटी सङ्कलन, बिसौनीमा गीत गाउने र सुसेली हाल्ने दृश्यहरू कवितामा समेटिएका छन्।

कवितामा गोठालिनीले गाईलाई माया र आत्मीयताका साथ “लाला, ओदि, निनी” जस्ता शब्द प्रयोग गरेर बोलाउँछिन्। यसले पशुपालनमा मानव–पशु सम्बन्ध र हिमाली जनजीवनको सरल, आत्मीय पक्षलाई स्पष्ट गर्दछ। त्यस्तै हिमाली भेगमा पाइने चौरी, भेडा, हिमचितुवा, नौरङ्गे डाँफे, कस्तुरी मृग जस्ता जनावर तथा धुपी, बुकी, जडीबुटी, बुकी फूल आदि वनस्पतिले क्षेत्रको जैविक विविधता र वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्छन्।

कविताले नेपालीको साहस, धैर्यता, स्वाभिमान र अटल मानसिकताको पनि चित्रण गरेको छ। हिमचुली प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ, जसबाट नेपालीहरूले निरन्तर संघर्ष, कठिन परिस्थितिमा पनि नडगमगाई अघि बढ्ने, राष्ट्रिय गौरवमा आत्मबल राख्ने र सफलताको शिखर चुम्ने प्रेरणा प्राप्त गर्छन्। देउरालीमा सुसेली हाल्दै गीत गाउने, वनभित्र ढुङ्गामाथि गाईलाई बोलाउने र प्राकृतिक परिवेशसँग रमाउने दृश्यले नेपाली लोकजीवनको आत्मीयता र सरलता पनि उजागर गरेको छ।

व्याकरण र भाषातत्वका अभ्यासहरूले कवितामा प्रयोग भएका शब्द, उपसर्ग, प्रत्यय, सन्धि, कृदन्त र तद्वितान्तका ज्ञानलाई स्पष्ट पार्दै विद्यार्थीलाई सम्पूर्ण पाठ बुझ्न सहज बनाएको छ। यसरी कविता र पाठका अभ्यासहरूले नेपाली हिमाली भेगको सौन्दर्य, जीवनशैली र मानवीय मूल्यहरूबारे गहिरो ज्ञान प्राप्त गर्न सहयोग पुर्‍याउँछन्।

शब्दभण्डार

१. शब्दकोशको सहायता लिई दिइएका शब्द र अर्थबिच जोडा मिलाउनुहोस् :

तिरिन : घाँस, पराल आदिको थोरै अंश
डोरेटो : एक–दुई जना मात्र हिँड्न हुने सानो बाटो
निनी : गाईका ससाना बाछाबाछीलाई प्यारो गरेर भनिने शब्द
पातल : सधैँ हराभरा भइरहने लेकको सेपिलो एवम् घना जङ्गल
बुकी : हिमाली भेगमा पाइने भारविशेष
नागियुँ : चौरी गाई चर्ने ठाउँ
छङ्गाछुर : ज्यादै अग्लो र विकट खालको भिर वा पहरो
खगर : वर्षभरिमा नौ महिना हिउँले ढाकिने ठाउँ
सामलतुमल : अन्न आदि खाने कुरा

२. दिइएका शब्दसँग मिल्ने अनुप्रासयुक्त शब्द पाठबाट खोज्नुहोस् :

राम्रा : हाम्रा
शिखर : रहर
हेर्लान् : घेर्लान्
होला : छोला
हिलाएर : झुलाएर
ढाक्ला : डाक्ला
ध्वनि : पनि
पारी : मारी
हान्छ : जान्छ
छाप : नापजाप

३. दिइएका शब्दको पर्यायवाची शब्द पाठबाट खोज्नुहोस् :

चिसो : शीतल
देउराली : पहाडको उकालो सिद्धिने ठाउँ
तिरिन : तृण
टाकुरा : शिखर
फूल : पुष्प
बाटो : डोरेटो

४. गीतमा प्रयोग भएका कथ्य शब्द र तिनका स्तरीय रूप

गीतमा लय मिलाउन कतिपय शब्दहरू कथ्य (बोलचालको) रूपमा प्रयोग गरिन्छन्। ती शब्दहरूको स्तरीय रूप यसप्रकार छन् :

(क) पाठमा दिइएका शब्द

कल्ले : कसले
नउरङ्गे : नौरङ्गे
चम्री : चौंरी
गोठालिनी : गोठाल्नी

(ख) थप उदाहरणहरू

क्याँ : कहाँ
कस्सो : कसरी
भन्या : भनिएको
ग’र्‍या : गरियो
लाग्छ्या : लाग्छ र
हिँड्या : हिँड्यो
आँया : आयो
दिँद्या : दिँदै
खान्या : खाने
देख्या : देख्यो
सुन्थ्या : सुन्थ्यो
लैजाँ : लैजान
बस्न्या : बस्ने
आँसुं : आँसु
जान्या : जाने

१. दिइएको गति र यति व्यवस्थाको अनुसरण गरी 'हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली' कविता लय मिलाई वाचन गर्नुहोस् :

२. उदाहरणमा देखाए जस्तै गरी दिइएका शब्दको अक्षर छुट्याएर शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस् :

सुसेली : / सु.से.लि /
हिमचुली : / हिम्.चु.लि /
शिखर : / सि. खर् /
उक्लियौला : / उक्.लि.यौं.ला /
मर्नैपर्छ : / मर्नै पर्छ /

६. दिइएको कवितांश पढी मौखिक उत्तर दिनुहोस् :

(क) माथिको कवितांशमा कस्तो परिवेशको चित्रण गरिएको छ ?

माथिको कवितांशमा नेपालको पहाडी तथा हिमाली भेगको प्राकृतिक र सांस्कृतिक परिवेशको जीवन्त चित्रण गरिएको छ। उकालो–ओरालो, देउराली, वनपाखा, भिरालो बाटो जस्ता भू–आकृतिक विशेषतासँगै गोठालो जीवन, गाई चराउने परम्परा, बिसौनीमा थकाइ मार्दै गीत गाउने र सुसेली हाल्ने जस्ता ग्रामीण जीवनशैलीका दृश्यहरू प्रस्तुत गरिएको छ। यसले प्रकृति र मानव जीवनबीचको घनिष्ठ सम्बन्धलाई उजागर गर्दै नेपाली लोकजीवनको सरल, आत्मीय र रमणीय परिवेशलाई प्रभावकारी रूपमा देखाएको छ।

(ख) ‘देउरालीको बिसौनीमा सुसेलीले गाउँला’ यस कथनको तात्पर्य के हो ?

यस कथनको तात्पर्य लामो यात्रा वा उकालो चढाइपछि देउरालीमा पुगेर थकान मेट्ने क्रममा प्राकृतिक वातावरणको आनन्द लिनु हो। देउरालीमा बहने शीतल हावा, वरपरको सुन्दर दृश्य र शान्त वातावरणले मन प्रफुल्लित बनाउँछ। त्यही सुखद अनुभूतिको अभिव्यक्तिका रूपमा सुसेली हाल्दै गीत गाउने, प्रकृतिसँग रमाउने र मानसिक आनन्द प्राप्त गर्ने भाव यस कथनमा निहित छ।

(ग) ‘वनभित्र ढुङ्गामाथि गाउलिन् गोठालिनी’ यस कथनलाई सामान्य पदक्रममा रूपान्तर गर्नुहोस् ।

गोठाल्नी वनभित्र ढुङ्गामाथि गाउलिन्।

(घ) गोठाल्नीले गाईलाई कसरी बोलाउँछिन् ?

गोठाल्नीले गाईलाई माया, स्नेह र आत्मीयताका साथ “लाला, ओदि, निनी” जस्ता प्यारो सम्बोधन प्रयोग गरेर बोलाउँछिन्। यस्ता शब्दहरूले पशुप्रतिको अपनत्व, ममता र गोठालो संस्कृतिको मानवीय पक्षलाई प्रकट गर्छन्।

७. ‘टाकुरामा … नउरङ्गे डाँफे’ कवितांश पढी हिमाली भेगमा पाइने जनावर र बोटबिरुवाका बारेमा छोटो अनुच्छेद लेख्नुहोस् ।

नेपालको हिमाली भेग अत्यन्त चिसो र कठोर हावापानी भएको क्षेत्र भएकाले त्यहाँ पाइने जनावर र बोटबिरुवाहरू विशेष प्रकारका हुन्छन्। यस क्षेत्रमा बाक्लो रौँ भएका चौरी, भेडा, हिमचितुवा जस्ता जनावरहरू पाइन्छन्, जसले चिसो मौसममा पनि सजिलै बाँच्न सक्छन्। यस्तै नौरङ्गे डाँफे जस्ता आकर्षक चराहरू हिमाली क्षेत्रकै पहिचान हुन्। वनस्पतिका रूपमा धुपी, निगाला, बुकी फूल, जडीबुटी लगायतका बहुमूल्य बोटबिरुवाहरू पाइन्छन्। यी वनस्पति र जनावरहरूले हिमाली पर्यावरणको सन्तुलन कायम राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेका छन्।

८. दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) माथिको कवितांशमा नेपालीको कस्तो मानसिकताको चित्रण गरिएको छ ?

माथिको कवितांशमा नेपाली जनताको साहसी, स्वाभिमानी, धैर्यशील र वीर मानसिकताको सशक्त चित्रण गरिएको छ। नेपालीहरू हिमालझैँ अटल, कहिल्यै नडगमगाउने र कठिन परिस्थितिसँग नडराउने स्वभावका हुन्छन् भन्ने भाव प्रस्तुत गरिएको छ। मृत्युजस्ता भयावह परिस्थितिसँग पनि नडराई मातृभूमिको रक्षा गर्न तयार रहने, आत्मबल र आत्मविश्वासले भरिपूर्ण मानसिकता नेपालीहरूको विशेषता हो भन्ने सन्देश कवितांशले दिएको छ। यसरी कवितामा नेपालीको निर्भीक, जिज्ञासु र साहसी चरित्र उजागर गरिएको छ।

(ख) नेपालीले हिमचुलीबाट कस्तो प्रेरणा प्राप्त गरेका छन् ?

नेपालीहरूले हिमचुलीबाट अटलता, स्वाभिमान, धैर्य र साहसको प्रेरणा प्राप्त गरेका छन्। सदियौँदेखि नझुकेका हिमचुलीहरूले कहिल्यै हार नमान्ने र आत्मसम्मान जोगाउँदै अघि बढ्ने प्रेरणा नेपाली जनतालाई दिएका छन्। हिमालको उचाइसँगै नेपालीहरूको आत्मबल र राष्ट्रिय गौरव पनि उचाइमा पुगेको छ। कठिनाइ आए पनि नडगमगाई लक्ष्यतर्फ अघि बढ्नुपर्छ भन्ने जीवनदर्शन हिमचुलीबाट नेपालीहरूले सिकेका छन्।

९. ‘हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली’ कवितामा कस्तो परिवेशको चित्रण गरिएको छ ? समीक्षात्मक उत्तर लेख्नुहोस् ।

राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेद्वारा रचित ‘हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली’ कविता नेपाली हिमाली भेगको प्राकृतिक, सामाजिक र सांस्कृतिक परिवेशको सुन्दर चित्रण गर्ने उत्कृष्ट काव्यकृति हो। यस कवितामा नेपाललाई हिमचुलीको काखमा बसेको राष्ट्रका रूपमा प्रस्तुत गर्दै हिमाली भूभागको सौन्दर्य, रहस्य र गौरवलाई उजागर गरिएको छ।

कवितामा सधैँ हराभरा रहने लेक, घना जङ्गल, चिसो बतास, कस्तुरीको सुगन्ध, बुकी र धुपी जस्ता वनस्पति, नौरङ्गे डाँफे र कस्तुरी मृगको उपस्थिति आदिले हिमाली परिवेशलाई जीवन्त बनाएका छन्। साथै पशुपालन, जडीबुटी सङ्कलन जस्ता हिमाली जनजीवनका पेशागत विशेषताहरू पनि कवितामा समेटिएका छन्। यसरी कविले प्रकृति र मानव जीवनबीचको सम्बन्धलाई सशक्त रूपमा प्रस्तुत गर्दै हिमाली परिवेशलाई राष्ट्रिय गौरवको प्रतीकका रूपमा चित्रण गरेका छन्।

१०. ‘हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली’ कविताले दिएको सन्देश के हो ? समीक्षात्मक उत्तर लेख्नुहोस् ।

‘हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली’ कविताले नेपाली जनतालाई आत्मगौरव, स्वाभिमान, साहस र निरन्तर संघर्षको सन्देश दिएको छ। कविताले हिमाललाई प्रतीकका रूपमा प्रयोग गरी नेपालीहरू पनि हिमालझैँ अटल, निर्भीक र आत्मसम्मानयुक्त हुनुपर्छ भन्ने विचार प्रस्तुत गरेको छ। कठिन परिस्थितिमा पनि नडराई अघि बढ्नु, राष्ट्र र राष्ट्रियताको रक्षा गर्नु र सफलताको शिखर चुम्ने लक्ष्य राख्नु नै यस कविताको मूल सन्देश हो। यसरी कविता प्रेरणादायी राष्ट्रिय चेतनाले भरिएको छ।

११. गजल (स्वरचित)

नझरेको सपना आँखा भित्रै सिउँदै गए
समयका ती छायाँले मुटु नै चुँड्दै गए

आस्था राखेँ जसमा, ऊ नै टाढा भयो
विश्वासका फूलहरू ओइलाउँदै गए

आफ्नै छायाँ डर लाग्ने यो शहरमा
आफन्तका स्वरहरू हराउँदै गए

अँध्यारोमा पनि दीप जलाइरहेँ
तर उज्याला बाटा भत्किँदै गए

नाम लेखेँ मनभित्र जिन्दगीको
पानाहरू आफैँ च्यातिँदै गए

गजल (स्वरचित) – १

सम्झनाका बादल मनमा छाइरहे
नबोलेका शब्दहरू आफैँ गाइरहे

विश्वासको घर बनाएको थिएँ म
आधार नै भत्किँदा सपना ढलिरहे

आफ्नै मान्छे टाढिँदा बुझें जीवन
आँसुका कथाहरू मौन भइदिए

समयले सबै कुरा बदलिदिँदो रहेछ
हिजोका हाँसो आज घोचिरहे

नाम तिम्रो हरेक धड्कनमा थियो
तर सम्बन्ध चुपचाप हराइरहे

गजल (स्वरचित) – २

रातसँग कुरा गर्दै उज्यालो खोजेँ
अन्धकारमै पनि आशा रोपेँ

आफ्नो बाटो आफैँले बनाउनुपर्छ
भन्ने पाठ जीवनले सिकायो

विश्वास सस्तो हुँदा पीडा महँगो
अनुभवले यो सत्य बुझायो

हारले थकाए पनि मन टुटेन
किनकि लक्ष्यले अघि बढायो

आज म आफूलाई चिन्न थालेँ
जब समयले मलाई परखायो

गजल (स्वरचित) – ३

हिजोको सपना आज प्रश्न बने
उत्तर खोज्दा आँसु शब्द बने

साथ दिने धेरै देखिए जीवनमा
पर्ने बेला मौन दृश्य बने

विश्वासको धागो कमजोर रहेछ
सानो झट्काले सम्बन्ध चुँडिए

आफ्नो मूल्य आफैँले बुझ्नुपर्छ
अरूका नजरले होइन भन्ने थाहा पाएँ

दुखले नै मलाई बलियो बनायो
पीडाका क्षणहरू शिक्षक बने

गजल (स्वरचित) – ४

मनको आकाशमा बादल धेरै छन्
तर आशाका तारा अझै जलेका छन्

समयले चोट दिए पनि जीवनले
फेरि उठ्ने बाटा खोलेका छन्

सपना मरेको छैन अझै पनि
उनीहरू मनमै सहेजिएका छन्

एकदिन अवश्य सफल हुन्छु भन्ने
विश्वासले पाइला बोलेका छन्

आज थोरै आँसु झरेका होलान्
भोलिका हाँसो तयारीमा छन्

गजल (स्वरचित) – ५

आफ्नो कथा आफैँले लेख्नुपर्छ
अरूको कलमले होइन

हारको डरले रोकिनु हुँदैन
सपना भाग्यको खेल होइन

समयले जति परीक्षा लिए पनि
आत्मबल कहिल्यै कमजोर होइन

आँधी आएर बत्ती निभाए पनि
दियो बाल्ने हात थाक्दैन

आजको संघर्ष भोलिको चिनारी
सफलता संयोग मात्र होइन

१२. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको छोटो उत्तर दिनुहोस् :

(क) कविता भनेको के हो ?

कविता भनेको भाव, विचार र अनुभूतिलाई लय, छन्द र कलात्मक भाषामार्फत अभिव्यक्त गर्ने साहित्यिक विधा हो।

(ख) कविता र गजलमा के अन्तर छ ?

कविता छन्द वा मुक्तछन्दमा लेखिन सक्छ भने गजल निश्चित बहर, काफिया र रदिफको नियमअनुसार लेखिन्छ।

(ग) गजलका संरचक के के हुन् ?

गजलका प्रमुख संरचक बहर, मिसरा, सेर, मत्ला, मक्ता, काफिया र रदिफ हुन्।

(घ) गजलका प्रत्येक सेरको दोस्रो मिसरा कस्तो हुनुपर्छ ?

गजलका प्रत्येक सेरको दोस्रो मिसरा हमकाफिया र रदिफयुक्त हुनुपर्छ।

व्याकरण

१. दिइएको अनुच्छेदबाट उपसर्ग व्युत्पन्न शब्द टिप्नुहोस् र तालिकामा देखाए जस्तै गरी उपसर्ग र आधार छुट्याउनुहोस् :

२. भाषातत्वअन्तर्गत १ को अनुच्छेदमा प्रयुक्त 'सम्' उपसर्ग लागेर बनेका शब्द 'सङ्गठन, सञ्चित, सन्तुलित सम्बन्धी संरक्षण को निर्माण प्रक्रिया तलको आरेखमा दिइएको छ । शब्दकोश हेरी 'सम्' उपसर्ग लागेर बनेका अन्य दशओटा शब्द टिप्नुहोस् र तिनको निर्माण प्रक्रिया पनि देखाउनुहोस् :

३. दिइएको तालिकाको बायाँतर्फ उपसर्ग दिइएका छन् र दायाँतर्फ आधार शब्द दिइएका छन् । प्रत्येक आधार शब्दमा एउटा एउटा उपसर्ग संयोजन गरेर नयाँ शब्द बनाउनुहोस् :

५. दिइएको अनुच्छेदबाट प्रत्यय न्युत्पन्न शब्द टिप्नुहोस् र तालिकामा देखाए जस्तै गरी आधार र प्रत्यय छुट्याउनुहोस् :

६. तलको तालिकाको बायाँतर्फ धातु र शब्द दिइएका छन् र दायाँतर्फ प्रत्यय दिइएका छन् । प्रत्येक धातु र शब्दबाट एउटा एउटा प्रत्यय संयोजन गरेर कृदन्त व्युत्पन्न र तद्वितान्त व्युत्पन्न शब्द बनाउनुहोस्:

७. दिइएको अनुच्छेदबाट सन्धियुक्त ब्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको सन्धि विच्छेद गर्नुहोस् :

८. शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :

म गतहप्ता भृकुटीमण्डपमा विज्ञान प्रदर्शनी हेर्न गएँ । त्यहाँ धेरै किसिमका कम्प्युटर, ल्यापटप र मोबाइलहरू राखिएका थिए । त्यस प्रदर्शनीमा भर्खर कक्षा दश पूरा गरेर एघारमा पढ्दै गरेका विद्यार्थीदेखि एम्. ए. र पि. एच्. डी गरेका प्राध्यापकहरूसमेत आएका थिए । त्यहाँ इज्जतदार, इमानदार, जमिनदार, लेखनदास सबैको जमघट एक ठाउँमा भएको देखेर म दङ्ग परें । मान्छेहरूले खचाखच भरिएको त्यस प्रदर्शनी स्थलबाट एउटा ल्यापटप किनेर सरासर घर फर्के ।