१. दिइएका शब्द र अर्थबिच जोडा मिलाउनुहोस् :

प्रविधिज्ञ
विज्ञान, कला, शिल्प, प्रयोग आदिसम्बन्धी ज्ञान भएको व्यक्ति

भाइरस
कम्प्युटरको कार्यक्षमतालाई कमजोर पार्ने वा अवरुद्ध गर्ने प्रोग्राम, रोग सार्ने जीवाणु

नामोनिसान
नाम र त्यसलाई जनाउने लक्षण वा चिह्न

सङ्क्रमण
एक वस्तुबाट अर्को वस्तुमा फिंजिनु

अत्यधिक
एकदमै धेरै

सान्त्वना
आश्वासन

महाविकराल
अत्यन्त डरलाग्दो

दाह्रा
मुखभित्र लामाछोटा भएर उम्रिएका र नमिलेका दाँत

भावभङ्गी
मनका भाव ब्यक्त गर्ने शारीरिक चेष्टा वा मुद्रा

परीक्षण
रोग लागेको छ कि छैन भनी जाँच गर्ने काम

विलक्षण
सामान्यभन्दा भिन्न खालको अचम्मको

२. दिइएका अर्थ दिने शब्द पाठबाट खोज्नुहोस् :

(क) मन बहलाउन वा समय काट्नका निम्ति कुनै पनि मनोरञ्जक काम कुरा वा खेलमा तल्लीन भएको
क्रिडामग्न

(ख) कुनै काम गर्दा अनुभव तथा प्रयोगका आधारमा अंगालिने खास विधि वा प्रक्रिया
परीक्षण, चेकजाँच

(ग) कम्प्युटरमा कृत्रिम फोल्डर बनाउने र सक्कली फोल्डरलाई लुकाइदिने भाइरस
ब्रोन्टक भाइरस

(घ) कम्प्युटर खुल्नेबित्तिकै याममा गएर बस्ने र विन्डोज खुल्न थालेपछि पछाडि फर्काइदिने भाइरस
बुट सेक्टर भाइरस

(ङ) मेमोरीमा रहेका एक्सटेन्सन फाइललाई बिगार्ने भाइरस
मेमोरी भाइरस

३. दिइएका टुक्काको अर्थ पहिल्याउनुहोस् र वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :

इन्तु न चिन्तु हुनु
अर्थ: अत्यन्तै व्याकुल वा मानसिक रूपमा असन्तुलित हुनु
वाक्य: छोरा बेपत्ता भएको खबर सुनेपछि आमा इन्तु न चिन्तु भइन्।

दाँत गाड्नु
अर्थ: अरूको अधिकार वा हिस्सामाथि अनुचित नजर राख्नु
वाक्य: केही व्यक्तिहरू सरकारी जग्गामा दाँत गाडेर आफ्नो बनाउन खोजिरहेका छन्।

टाप कस्नु
अर्थ: जिम्मेवारीबाट पन्छिँदै चुपचाप भाग्नु
वाक्य: प्रश्न उठ्न थालेपछि उसले बैठकबाटै टाप कस्यो।

ढड्रङ्ग लड्नु
अर्थ: एक्कासि र ठूलो प्रभावसहित भत्किनु
वाक्य: पहिरोका कारण सडकछेउको पुरानो घर ढड्रङ्ग लड्यो।

टाउको खानु
अर्थ: निरन्तर झन्झट दिएर मानसिक तनाव सिर्जना गर्नु
वाक्य: अनावश्यक गुनासोले उसले सबैको टाउको खान थालेको छ।

सुइँकुच्चा ठोक्नु
अर्थ: डर वा संकट देखेर तुरुन्तै भाग्नु
वाक्य: पत्रकार देख्नेबित्तिकै भ्रष्ट कर्मचारीले सुइँकुच्चा ठोके।

बाटो हेर्नु
अर्थ: आशा राखेर कुनै परिणामको पर्खाइ गर्नु
वाक्य: वर्षौँदेखि किसानहरू सिंचाइ आयोजनाको बाटो हेरिरहेका छन्।

काँध हाल्नु
अर्थ: कठिन परिस्थितिमा साथ र सहयोग प्रदान गर्नु
वाक्य: विपद्का बेला सबै नागरिकले सरकारलाई काँध हाल्नुपर्छ।

तातो लाग्नु
अर्थ: ढिला भए पनि चासो देखिनु वा सक्रिय बन्नु
वाक्य: जनआन्दोलन चर्किएपछि मात्र प्रशासनलाई तातो लाग्यो।

४. दिइएका उखानको प्रयोग गरी एक अनुच्छेद लेख्नुहोस् :

समाजमा जब कसैको अवस्था कमजोर बन्छ, तब ओरालो लागेको मृगलाई बाच्छाले पनि खेद्छ भनेझैँ उसलाई हेर्ने दृष्टिकोण नै नकारात्मक बन्न जान्छ। आर्थिक मन्दी र महामारीका कारण रोजगारी गुमाएका धेरै परिवारले यही पीडा भोग्नुपरेको छ। प्रविधिको पहुँच नपुगेका विद्यार्थीहरूका लागि अनलाइन शिक्षा आकाशको फल, आँखा तरी मर सरह बनेको छ। यस्तै परिस्थितिमा पनि केही मानिसहरू सानो उपलब्धिलाई ठूलो बनाएर आलु खाएर पेडाको धाक लगाउने प्रवृत्ति देखाउँछन्। तर वास्तविक मूल्य त व्यक्तिको स्वभाव र परिश्रममा हुन्छ, किनकि अकबरी सुनलाई के लगाउनु र कसी भनेझैँ विपन्न परिवारका सन्तानहरू पनि असल संस्कार पाए भने उज्ज्वल भविष्य निर्माण गर्न सक्छन्। बाल्यकालमै संघर्ष सिकेका यस्ता व्यक्तिहरू नै जीवनका कठिन मोडहरू पार गर्दै सफलताको शिखरमा पुग्ने सम्भावना बढी राख्छन्।

बोध र अभिव्यक्ति

१. 'गोर्खे' कथा पढी यसको पहिलो र अन्तिम अनुच्छेदका घटना भन्नुहोस् ।

पहिलो अनुच्छेदका घटनाहरू :
पेशललाई विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा केही गरेर देखाऊँ भन्ने लागेको र उसले गोर्खे नामक कम्प्युटर एन्टिभाइरस बनाएको ।

अन्तिम अनुच्छेदका घटनाहरू :
पेशलले कम्प्युटर रिस्टार्ट गरी चेकजाँच गरेपछि कम्प्युटरले राम्ररी काम गर्न थालेको र उसले पेश कम्युटरलाई सतपालको जिम्मा लगाएको ।

२. 'गोर्खे' कथा पढी दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :

(क) पेशल कसरी जीवन निर्वाह गर्छ?
पेशल कम्प्युटर प्राविधिक भएकाले सफ्टवेयर विकास र अन्यका कम्प्युटर मर्मत गरेर आम्दानी गर्छ। उसले आफ्नै सिर्जना गरेको प्रोग्राममार्फत समस्या समाधान गर्ने काम पनि गर्छ, जसबाट उसले आफ्नो दैनिक जीवनयापन गर्छ।

(ख) सतपालले पेशललाई आफ्नो घरमा किन बोलायो?
सतपालको कम्प्युटर अचानक काम गर्न छोडेपछि उसले पेशललाई आफ्नो घरमा आउन आग्रह गर्यो, ताकि पेशलले कम्प्युटरको समस्या समाधान गर्न सकून्।

(ग) पेशलले सतपालको कम्प्युटर कसरी मर्मत गर्यो?
पेशलले कम्प्युटरमा समस्या भएको फाइल र भाइरस पत्ता लगायो र आफ्नो निर्माण गरेको “गोर्खे” एन्टिभाइरस प्रयोग गरी भाइरस हटायो। यसरी कम्प्युटर पुनः सामान्य अवस्थामा आयो।

(घ) कम्प्युटरको डाइलग बक्समा देखा परेको गोर्खे एन्टिभाइरसको स्वरूप कस्तो थियो?
डाइलग बक्समा गोर्खे एन्टिभाइरस टाउकामा सिङ, तेज आँखा, बलियो अनुहार र रूखका पातको पहिरनमा देखिन्थ्यो, जसले साहस र शक्ति दर्शाउँथ्यो।

(ङ) ब्रोन्टक भाइरसले कम्प्युटरलाई कसरी बिगार्छ?
ब्रोन्टक भाइरसले कम्प्युटरमा रहेका मुख्य फोल्डरहरू लुकाउँछ र अनावश्यक धेरै फाइलहरू बनाइ कम्प्युटर ओभरलोड गर्छ, जसले कम्प्युटर काम गर्न नसक्ने बनाउँछ।

३. कम्प्युटरलाई सुरक्षित राख्न वा भाइरसमुक्त बनाउन त्यसमा एन्टिभाइरस इन्स्टल गर्नुपरे झैँ मानिसलाई भाइरसको सङ्क्रमण हुन नदिन र सङ्क्रमित भइसकेको अवस्थामा त्यसबाट मुक्त बनाउन के गर्नुपर्ला, छलफल गरी उत्तर दिनुहोस् ।

कम्प्युटरमा भाइरस रोक्न एन्टिभाइरस आवश्यक जस्तै, मानिसलाई पनि रोगजन्य भाइरसबाट जोगिन उपयुक्त जीवनशैली, व्यक्तिगत सरसफाइ, आहार, मानसिक शान्ति र सकारात्मक चिन्तन आवश्यक हुन्छ। हाम्रो शरीरमा रोगजन्य सूक्ष्मजीव प्रवेश गर्ने सबैभन्दा सामान्य मार्ग खानाका माध्यमबाट हुन्छ, त्यसैले खाना तयार गर्दा हात, भाँडा, भान्साका सतहहरू सफा राख्नुपर्छ। फलफूल र तरकारी राम्ररी धोएर मात्र खानुपर्छ, र खाना अघि र पछि साबुन पानीले हात धुनु अनिवार्य छ। शरीरमा भाइरस र कीटाणु बस्न नपाओस् भनी बाथरूम, भान्सा र घरका अन्य सतहहरू नियमित रूपमा कीटाणुरहित गर्नुपर्छ। टूथब्रस, रेजर, तौलिया जस्ता व्यक्तिगत वस्तु अरूसँग साझा गर्नु हुँदैन। यदि कसैले मानसिक तनाव, दुर्व्यसन, वा अस्वस्थ जीवनशैलीका कारण भाइरससँग सङ्क्रमित भइसकेको छ भने समयमै चिकित्सक वा मनोचिकित्सकको परामर्श लिनु र आवश्यक औषधीहरू सेवन गर्नु अत्यन्तै आवश्यक छ। यसरी मानिसले स्वास्थ्यवर्धक आहार, सफाइ, नियमित व्यायाम र सकारात्मक वातावरण अपनाएमा न केवल भाइरसको संक्रमण रोक्न सकिन्छ, तर सङ्क्रमित भए पनि सजिलै निको हुन सकिन्छ। यस्तो सावधानीले दीर्घकालीन स्वास्थ्य सुनिश्चित हुन्छ र शरीर तथा मन दुवैलाई बलियो बनाउँछ।

४. 'गोर्खे' कथा पढी दिइएका घटनालाई क्रम मिलाई लेख्नुहोस् :

(क) कम्प्युटर प्रविधिज्ञ पेशललाई केही नयाँ काम गरुँ भन्ने विचार मनमा आउनु

(ख) पेशलले गोर्खे नामक एन्टिभाइरस बनाउनु

(ग) सतपालले पेशललाई कम्प्युटर बनाइदिन अनुरोध गर्नु

(घ) पेशल कम्प्युटर मर्मत गर्न सतपालको घर जानु

(ङ) सामान्य चेकजाँचपछि पेशलले कम्प्युटर भाइरसले ग्रस्त भएको बताउनु

(च) पेशलले आफैले बनाएको एन्टिभाइरस गोर्खेको सिडी निकालेर कम्प्युटरमा इन्स्टल गर्नु

(छ) पाँच मिनेटमा इन्स्टल भएको एन्टिभाइरस गोर्खेले आफ्नो काम गर्न थाल्नु

(ज) एन्टिभाइरस गोर्खेले कम्प्युटर स्क्यान गर्दा पाँच थरीका भाइरस भेट्नु र भाइरस सङ्क्रमित केही फाइललाई मर्मत गर्नु

(झ) भाइरस सङ्क्रमणबाट मर्मत हुन नसकेका फाइल र फोल्डरलाई एन्टिभाइरस गोर्खेले प्रविधिज्ञलाई डिलिट गर्न सुझाव

(ञ) बुट सेक्टर नामको भाइरसबाट पराजित हुन खोज्दा एन्टिभाइरसले प्रविधिज्ञलाई अपडेट गर्न अनुरोध गर्नु

(ट) अपडेट पूरा भएपछि प्रविधिज्ञलाई कम्प्युटर स्क्यान गर्न अनुरोध गर्नु

(ठ) स्क्यान गरेर सबै भाइरसलाई हटाइसकेपछि गुड लक' भन्ने सङ्केतमा बुढीऔँला देखाउँदै एन्टिभाइरस बिदा हुनु

(ड) मर्मतपछि कम्प्युटरले सही किसिमले काम गर्न थाल्नु

५. दिइएको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :

(क) 'भाइरसलाई उठाएर खरानीको घेराभित्र थेचायो' भन्नुको तात्पर्य के हो?
यस कथामा लेखक बखतबहादुर थापाले कम्प्युटर र प्राविधिक विषयलाई रोचक शैलीमा प्रस्तुत गरेका छन्। यहाँ ‘भाइरसलाई उठाएर खरानीको घेराभित्र थेच्नु’ भन्नाले एन्टिभाइरस गोर्खेले भाइरसलाई नियन्त्रणमा राखेर नष्ट गर्ने प्रक्रियालाई जनाउँछ। पेशलले निर्माण गरेको एन्टिभाइरसले भाइरसलाई फेला पारेर त्यसलाई खरानीमा राखेर पुनः सक्रिय हुन नदिन नियन्त्रणमा लिन्छ। यस क्रियालाई धार्मिक, तान्त्रिक र जैविक दृष्टिकोणबाट भाइरसलाई निष्क्रिय पार्ने उपायको रूपमा चित्रण गरिएको छ।

(ख) गोर्खेले कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनाउन गरेका क्रियाकलाप के के हुन्?
कथामा गोर्खे नामक एन्टिभाइरसले कम्प्युटरमा रहेका फाइलहरू स्क्यान गरी भाइरस पत्ता लगाउँछ। त्यसपछि भाइरसलाई अलग राखेर खरानीमा थेच्ने, नष्ट गर्ने वा मेट्ने प्रक्रिया अपनाउँछ। यस क्रममा हार्डडिस्कका फाइलहरू व्यवस्थित तरिकाले पुनर्स्थापना गर्दै सुरक्षित फाइलहरू राखिन्छन्। यसरी गोर्खेले कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनाउन पूर्ण प्रयास गर्छ।

६. दिइएको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) एन्टिभाइरस गोर्खे र भाइरसले एकअर्कामाथि विजय प्राप्त गर्न के के गरेका छन्?
कथामा एन्टिभाइरस गोर्खे र भाइरसबीच कम्प्युटर स्क्यानको क्रममा प्रत्यक्ष संघर्ष देखाइएको छ। पेशलले गोर्खे इन्स्टल गरेर कम्प्युटर स्क्यान गर्दा एन्टिभाइरस र भाइरसले एकअर्कालाई हराउने प्रयास गर्छन्। गोर्खेले भाइरसलाई खुट्टाले थिच्न खोज्दा भाइरसले टोक्छ, त्यसपछि गोर्खेले दाहा प्रहार गरेर भाइरसको नियन्त्रण गर्छ। यसरी दुबै पक्षले आफ्ना बल प्रयोग गरेर एकअर्कामाथि विजय प्राप्त गर्न खोजेका छन्। अन्ततः एन्टिभाइरस गोर्खेले विजय प्राप्त गर्छ।

(ख) अन्य भाइरसको गतिविधि र कम्प्युटरमा असर के के हुन्?
कथामा तेस्रो प्रकारको भाइरस टेम्पोररी फोल्डरमा बस्छ। यसले प्रोग्रामका फाइलहरू चल्नमा अवरोध पुर्‍याउँछ, CPU र हार्डडिस्कलाई अत्यधिक व्यस्त बनाउँछ, फाइलहरू अनियन्त्रित बन्द गराउँछ, र पेजहरू अनावश्यक रूपमा तलमाथि सराउँछ। यसरी कम्प्युटरको सामान्य कामकाज प्रभावित हुन्छ।

७. कथाकारले कम्प्युटर स्क्यानसम्बन्धी विषयवस्तुको प्रस्तुतिका लागि अवलम्बन गरेको कथाशैली तपाईंलाई कस्तो लाग्यो, कथात्मक सन्दर्भका आधारमा विश्लेषण गर्नुहोस् ।

यस कथाका रचयिता बखतबहादुर थापा नेपाली साहित्यमा सामाजिक यथार्थवादी, प्रगतिवादी र समसामयिक दृष्टिकोण भएका कथाकार हुन्। उनले आफ्नो आख्यान विधामा प्रायः कम्प्युटर र प्राविधिक क्षेत्रसँग सम्बन्धित विषयवस्तुहरूलाई समेटेर रोचक, ज्ञानवर्द्धक र मनोरञ्जक कथाहरू सिर्जना गर्ने कला राखेका छन्। थापाका कथाहरूमा ग्रामीण र सहरी परिवेश, सामाजिक सम्बन्ध, पारिवारिक संरचना र समसामयिक युगचेतनाका विविध पक्षहरू देख्न पाइन्छ। यस कथामा पनि लेखकले न्याय र समतामूलक समाज निर्माणको चाहना झल्किने गरी यथार्थपरक सामाजिक परिस्थितिहरूलाई कथा भित्र समावेश गरेका छन्।

कथाको प्रमुख पात्र पेशल सिर्जनात्मक र प्रविधिसम्बन्धी चिन्तन भएको व्यक्तित्वको मालिक हो। उसले आफूले निर्माण गरेको गोर्खे नामक कम्प्युटर एन्टिभाइरस प्रयोग गरी सतपालको भाइरसग्रस्त कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनाउन गरेको प्रयास कथाकारले रमाइलो तर रोचक शैलीमा प्रस्तुत गरेका छन्। पेशलको सक्रियता र सिर्जनशीलता मात्र कथाको केन्द्र होइन, यसले पाठकलाई प्रविधिसम्बन्धी ज्ञान, कम्प्युटर भाइरस र एन्टिभाइरसका कार्यप्रणाली तथा स्क्यान प्रक्रिया बुझ्ने अवसर पनि दिन्छ।

कथाकारले यस कथामा अवलम्बन गरेको कथाशैली साधारण, सरस, सरल र तृतीय पुरुष दृष्टिबिन्दुमा आधारित रैखिक शैली हो, जसले कथालाई सहज र पठनीय बनाएको छ। कथामा धेरै पात्रको प्रयोग गरिएको छैन, तर आवश्यक पात्रहरूको संयोजन र घटनाको प्रवाह प्रभावकारी ढंगले प्रस्तुत गरिएको छ। एन्टिभाइरस गोर्खेले भाइरसमाथि विजय प्राप्त गर्ने प्रक्रियालाई मानवीकरण गरेर चित्रण गरिएको छ—जसमा भाइरसलाई खुट्टाले थिच्ने, दाहा प्रहार गर्ने, सिङ र रुखका बोक्रा लगाएको अनुहार देखाउने जस्ता दृश्यहरू समावेश छन्। यसरी एन्टिभाइरसको मानवीकरण र सक्रियता कथा रोचक र जीवन्त बनाएको छ।

थापाले यस कथामा प्राविधिक विषयवस्तुलाई केवल विज्ञानकै दृष्टिले नभई साहित्यिक शैलीमा पनि प्रस्तुत गरेका छन्। कम्प्युटर भाइरसका प्रकार, तिनका प्रभाव र त्यसबाट कम्प्युटरलाई जोगाउने उपायलाई कथा मार्फत प्रभावकारी र सहज ढंगले देखाइएको छ। यसले पाठकलाई प्राविधिक ज्ञानका साथै मनोरञ्जन पनि प्रदान गर्दछ। समग्रमा, कथाको शैली, पात्रचित्रण, घटनाको प्रवाह र प्रविधिसम्बन्धी ज्ञानवर्द्धक प्रस्तुति मेरो दृष्टिमा अत्यन्तै प्रभावकारी, रोचक र शिक्षाप्रद रहेको छ।

८. कथामा पेशल र सतपालमध्ये कसको मुख्य भूमिका रहेको छ, तर्कसहित आफ्नो प्रतिक्रिया व्यक्त गर्नुहोस् ।

यस कथाका रचयिता बखतबहादुर थापा नेपाली साहित्यमा सामाजिक यथार्थवादी, प्रगतिवादी र समसामयिक दृष्टिकोण भएका कथाकार हुन्। उनले आफ्नो आख्यान विधामा प्राविधिक र कम्प्युटर सम्बन्धी विषयवस्तुलाई समेटेर ज्ञानवर्द्धक र मनोरञ्जक कथाहरू सिर्जना गर्ने कला राखेका छन्। यस कथामा लेखकले सिर्जनशील सोचाइ भएका पात्रमार्फत कम्प्युटर प्रविधि र एन्टिभाइरसको कार्यप्रणालीलाई रोचक तर स्पष्ट शैलीमा प्रस्तुत गरेका छन्। कथाको प्रमुख पात्र पेशल हो, जो कम्प्युटर प्रविधिज्ञ र इन्जिनियर हो। उसले केही गरेर देखाऊँ भन्ने स्वभावका कारण गोर्खे नामक एन्टिभाइरस निर्माण गरेको छ।

सतपालको भाइरसले ग्रसित कम्प्युटर मर्मत गर्न गएको पेशलले आफैले बनाएको गोर्खे एन्टिभाइरसको सिडी निकालेर कम्प्युटरमा इन्स्टल गर्छ। त्यसपछि हार्डडिस्कमा रहेका सबै फाइलहरू स्क्यान गरी भाइरसको पहिचान गर्छ। स्क्यानिङको क्रममा भेटिएका पाँच प्रकारका भाइरसलाई एन्टिभाइरसले नियन्त्रणमा लिन्छ र आवश्यक मर्मत कार्य गर्छ। मर्मत गर्न नसकिने फाइल वा फोल्डरलाई गोर्खे एन्टिभाइरसले पेशललाई डिलिट गर्न सुझाव दिन्छ। यसरी पेशल र उसको सिर्जना गरिएको एन्टिभाइरसको संयुक्त प्रयासले कम्प्युटरलाई पूर्णरूपमा भाइरसमुक्त बनाउँछ।

कथाकारले पेशल पात्रको माध्यमबाट पाठकलाई भाइरस के हो, यसको कति प्रकार छन्, विभिन्न भाइरसले कम्प्युटरमा कस्तो असर पार्छन्, र एन्टिभाइरसले कसरी यसबाट बचाउँछ भन्ने प्राविधिक जानकारी रोचक र सरल शैलीमा बुझाउन सफल भएका छन्। यस कथाले प्रविधिसम्बन्धी विषयलाई केवल सूचनात्मक नभई कथानक र पात्रमार्फत रोचक र जीवंत ढंगले प्रस्तुत गरेको छ। यस प्रकार, कथाले पाठकलाई कम्प्युटर र प्राविधिक ज्ञानबर्द्धक अनुभव प्रदान गर्दै मनोरञ्जन पनि दिन्छ।

९. समीक्षात्मक उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) 'मानिस सिर्जनशील प्राणी हो । यस भनाइलाई कथाका आधारमा पुष्टि गर्नुहोस् :

यस कथाका रचयिता बखतबहादुर थापा नेपाली साहित्यमा सामाजिक यथार्थवादी, प्रगतिवादी र समसामयिक दृष्टिकोण भएका कथाकार हुन्। उनले आफ्नो आख्यान विधामा प्राविधिक र कम्प्युटर सम्बन्धी विषयवस्तुलाई समेटेर रोचक, ज्ञानवर्द्धक र मनोरञ्जक कथाहरू सिर्जना गर्ने कला राखेका छन्। यस कथामा लेखकले कम्प्युटर स्क्यानसम्बन्धी विषयवस्तु प्रस्तुत गर्दा भावनात्मक र काल्पनिक बुट्टा भरी आख्यानीकरण गरेका छन्। कथाको शैली सरल, सरस र सुगठित छ, जसले पाठकलाई प्राविधिक ज्ञान सजिलै बुझ्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

कथाको प्रमुख पात्र पेशल सिर्जनात्मक, आविष्कारशील र प्रविधिसम्बन्धी चिन्तन भएको व्यक्तित्वको मालिक हो। उसले केही गरेर देखाऊँ भन्ने दृढ इच्छाले गोर्खे नामक एन्टिभाइरस निर्माण गरेको छ। सतपालको भाइरसग्रसित कम्प्युटर मर्मत गर्न पुगेको पेशलले आफैंले बनाएको एन्टिभाइरस गोर्खेको सिडी निकालेर कम्प्युटरमा इन्स्टल गर्छ। त्यसपछि हार्डडिस्कका सबै फाइलहरू स्क्यान गरी भाइरस पत्ता लगाउँछ। स्क्यानिङको क्रममा पाँच प्रकारका भाइरस भेटिन्छन्। यी भाइरसबाट सङ्क्रमित फाइलहरू मर्मत गरिन्छ भने मर्मत गर्न नसकिने फाइल र फोल्डरलाई एन्टिभाइरसले डिलिट गर्न सुझाव दिन्छ। यसरी पेशल र उसको सिर्जना गरिएको एन्टिभाइरसको संयुक्त प्रयासले कम्प्युटरलाई पूर्णरूपमा भाइरसमुक्त बनाउँछ।

थापाले यस कथामा मानिस सिर्जनशील प्राणी हो भन्ने सन्देशलाई प्रमुख रूपमा उजागर गरेका छन्। पेशलले आफ्नो बुद्धि, सिर्जनात्मक क्षमता र प्रविधि ज्ञानको प्रयोग गरेर नयाँ एन्टिभाइरस निर्माण गरेको छ। यसले केवल कम्प्युटर सुरक्षित बनाउँदैन, पाठकलाई पनि सिर्जनात्मक सोचको महत्त्व र आविष्कारशीलताका महत्व बुझाउँछ। कथाले विज्ञान, प्रविधि र रचनात्मकतालाई साहित्यिक शैलीसँग जोडेर रोचक तर ज्ञानवर्द्धक प्रस्तुति दिएको छ। यसरी कथाकार बखतबहादुर थापाले पेशल पात्रमार्फत मानिसलाई सिर्जनशील, प्रतिभाशाली र ज्ञान प्रयोग गरेर समस्याको समाधान गर्न सक्ने प्राणीको रूपमा पुष्टि गरेका छन्।

(ख) कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनाउनका लागि प्रविधिज्ञ पेशल र एन्टिभाइरस गोर्खेले गरेका काम के के हुन् ?

यस कथाका रचयिता बखतबहादुर थापा नेपाली साहित्यमा सामाजिक यथार्थवादी, प्रगतिवादी र समसामयिक दृष्टिकोण भएका कथाकार हुन्। उनी आफ्नो आख्यान विधामा प्राविधिक र कम्प्युटर सम्बन्धी विषयवस्तुहरूलाई समेटेर पाठकलाई ज्ञानवर्द्धक र मनोरञ्जक कथा प्रस्तुत गर्न सक्षम छन्। यस कथामा लेखकले सिर्जनशील सोचाइ भएका पात्रमार्फत कम्प्युटर र एन्टिभाइरसको कार्यप्रणालीलाई रोचक र जीवंत शैलीमा चित्रण गरेका छन्।

कथाको प्रमुख पात्र पेशल एक प्रविधिज्ञ र कम्प्युटर इन्जिनियर हो। उसमा केही गरेर देखाऊँ भन्ने आत्मविश्वास र सिर्जनशील स्वभाव छ। यसै उद्देश्यले उसले गोर्खे नामक एन्टिभाइरस निर्माण गरेको हो। सतपालको भाइरसले ग्रसित कम्प्युटर मर्मत गर्न पुगेको पेशलले आफैले बनाएको एन्टिभाइरसको सिडी कम्प्युटरमा इन्स्टल गरी स्क्यान सुरु गर्छ। हार्डडिस्कमा रहेका सबै फाइलहरूलाई स्क्यान गर्दा पाँच प्रकारका भाइरस भेटिन्छन्। यी भाइरसबाट सङ्क्रमित फाइलहरू मर्मत गरिन्छ भने मर्मत हुन नसकेका फाइल र फोल्डरलाई एन्टिभाइरसले पेशललाई डिलिट गर्न सुझाव दिन्छ।

कथामा विशेष आकर्षण एन्टिभाइरस गोर्खे र भाइरसबीचको मानवीकरण गरिएको संघर्ष हो। गोर्खे एन्टिभाइरस जुरुक्क उठेर भाइरसको मुखमा खुट्टोले थिच्न खोज्छ, तर भाइरसले खुट्टै टोकिदिन्छ। यसपछि गोर्खेले दाहा प्रयोग गरी कुहिनाबाट भाइरसको टाउकामा प्रहार गर्छ। टाउकोमा प्रहार भएपछि भाइरस मानेको जस्तो देखिन्छ र अर्को भाइरस त्यसबाट डराएर बोल्न थाल्छ। यस प्रकार एन्टिभाइरस गोर्खे र भाइरसबीच एकअर्कामाथि विजय प्राप्त गर्न संघर्ष हुन्छ।

यस कथाले स्पष्ट देखाउँछ कि कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनाउन पेशल र उसको सिर्जना गरिएको एन्टिभाइरस गोर्खेले कति सशक्त र समर्पित प्रयास गर्छन्। कथामा प्रविधिक विषयवस्तु मात्र नभई एन्टिभाइरस र भाइरसको मानवीकरण गरिएको संघर्षले कथा रोचक बनाएको छ। पाठकले कम्प्युटरमा देखिने भाइरस, त्यसको प्रकार, असर र त्यसबाट बच्ने उपाय सरल र रमाइलो शैलीमा बुझ्न सक्छ। यसरी पेशल र गोर्खेको संयुक्त प्रयासले कम्प्युटरलाई पूर्णरूपमा सुरक्षित र भाइरसमुक्त बनाउँछ।

१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :

(क) कथा भनेको के हो?
कथा भनेको जीवनका वास्तविक वा काल्पनिक घटनाहरूको क्रमबद्ध प्रस्तुति हो, जसले जीवनको कुनै महत्वपूर्ण पक्ष, अनुभव वा घटना पाठकसम्म पुर्‍याउँछ।

(ख) कथामा कति प्रकारका पात्र हुन्छन्?
कथामा मुख्य रूपमा दुई प्रकारका पात्र हुन्छन्—
१. मानवीय पात्र: जो मानवका रूपमा उपस्थित हुन्छन्।
२. मानवेत्तर पात्र: जो मानव नभए पनि कथा भित्र मानवीय गुण बोकेको हुन्छ, जस्तै जनावर, वस्तु वा कल्पनिक प्राणी।

(ग) प्रथम पुरुष दृष्टिबिन्दु भएका कथामा कस्ता पदको प्रयोग गरिन्छ?
प्रथम पुरुष दृष्टिबिन्दु भएका कथामा कथावाचक आफ्नै अनुभव र क्रियाकलाप प्रस्तुत गर्न ‘म’ र ‘हामी’ जस्ता सर्वनाम प्रयोग गर्छ।

(घ) कथाका तत्त्व के–के हुन्?
कथाका मुख्य तत्त्वहरू हुन्:

• कथानक: घटनाहरूको सिलसिला र क्रम।

• पात्र: घटनामा सहभागी व्यक्ति वा तत्व।

• परिवेश: समय, स्थान र सामाजिक–सांस्कृतिक पृष्ठभूमि।

• दृष्टिबिन्दु: कथावाचकले कथा हेर्ने दृष्टिकोण।

• भाषा र शैली: कथालाई सरल, रोचक र बुझ्न सजिलो बनाउने माध्यम।

• सारवस्तु: कथाले दिन खोजेको मुख्य सन्देश वा अर्थ।

११. दिइएको अनुच्छेद पढी चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् र एक तृतीयांशमा सार लेख्नुहोस् :

बुँदाहरु:
- जीवनमा सफल हुन असफलतालाई पनि स्वीकार गर्नुपर्ने,

- निरन्तरको साधना र सुझबुझको विकास असफलताबाटै हुनु,

- सेठ गोडिन सयौं पुस्तकहरूको असफलता पछि अठार पटक विश्वकै सर्वोत्कृष्ट लेखक बननेका,

- थोमस एल्भा एडिसनले हजारौँ पटक असफल हुँदा पनि हार नमानि विद्युतीय चिमको आविष्कार गरेका ।

सारांश:

असफलता नै सफलताको प्रेरक

जीवनमा सफल हुन असफलताबाट डरिनु हुँदैन। निरन्तर अभ्यास, धैर्य र सुझबुझले मानिसलाई उत्कृष्टता तर्फ लैजान्छ। असफलताबाट सिकेर अघि बढ्नु सफलता प्राप्त गर्ने प्रमुख उपाय हो। सेठ गोडिन र थोमस एडिसन जस्ता महान व्यक्तिहरूले असफलताको अनुभवलाई अवसरमा बदल्दै निरन्तर प्रयास गरे। असफलतालाई अनुभवका रूपमा ग्रहण गरी निरन्तर मेहनत र लगनशीलतासँग काम गर्दा अन्ततः लक्ष्य प्राप्त हुन्छ। यसरी असफलता पनि सफलताको मार्गदर्शक बन्न सक्छ।

अनुच्छेदमा भएको शब्दसङ्ख्या : २२८
एक तृतीयांशमा हुनु पर्ने शब्दसङ्ख्या : ७६
एक तृतीयांशमा भएको शब्दसङ्ख्या : ७६

व्याकरण

१. दिइएको अनुच्छेदमा प्रयुक्त प्रत्येक कारकका एक एकओटा उदाहरण टिप्नुहोस् र ती कारकलाई सङ्केत गर्ने विभक्ति पनि टिप्नुहोस् :

उदाहरण	कारक	विभक्ति
सबैले	सबै - कर्ता	ले - प्रथमा
सदस्यलाई	सदस्य - कर्म	लाई - द्वितीया
हातले	हात - करण	ले - तृतीया
अरुलाई	अरू - सम्प्रदान	लाई - चतुर्थी
रूखबाट	रूख - अपादान	बाट - पञ्चमी
कापीमा	कापी - अधिकरण	मा - सप्तमी

२. तल तालिकामा दिइएका वाक्यमा कारकका सरल र तिर्यक् रूप उदाहरणका रुपमा गाढा अक्षरमा दिइँएका छन् । मूल पाठबाट कारकका सरल र तिर्यक् रुपका अन्य पाँच पाँचओटा उदाहरण टिप्नुहोस् :

४. पाठको पहिलो अनुच्छेद पढी कर्ता, कर्म र सम्प्रदान कारक जनाउने पद टिप्नुहोस् ।

कर्ता कारक : पेशल, उस, यस

कर्म कारक : एन्टिभाइरस, प्रयोगकर्ता

सम्प्रदान कारक : त्यसका निम्ति

५. उपयुक्त विभक्तिको प्रयोग गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :

हर्कमान बिहान पाँच बजे उठ्यो । उसले बहिनीलाई पनि उठायो । उसले आफ्नै हातले चिया पकाएर बहिनीलाई दियो । बहिनीले पनि दाइले पकाएको चिया मिठो मानेर खाई । हर्कमानले झोलाबाट किताब झिक्यो । ऊ आफूले गृहकार्य गर्न थाल्यो । उसले बहिनीलाई पनि गृहकार्य गर्न भन्यो । उसले बहिनीलाई नआएको कुरा सिकाइदियो । बहिनीले पनि दाइले सिकाइदिएपछि आफ्नो सबै गृहकार्य पूरा गरी । यसपछि भाइबहिनी दुवै जना भान्सामा गए । उनीहरूले आमालाई काममा सघाए । उनीहरूले सघाएपछि आमा पनि धेरै खुसी हुनुभयो । आमाले दुवै जनालाई थालमा खाना पस्किदिनुभयो । सुकुलमाथि बसी दुवै जनाले मिठो मानेर खाना खाए । दुवै जनाले झोलामा किताब र कापी राखे । आमाको अनुमति लिएर उनीहरू घरबाट विद्यालय प्रस्थान गरे ।

७. दिइएको अनुच्छेद शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :

समाज विकासका क्रममा मानिसले प्रगति त गर्यो तर ऊ शान्त भएर बस्न सकेको चाहिँ छैन । समाजमा सामूहिक भावनाको साटो व्यक्तिवादी सोच हाबी भैरहेको छ । कवि लेखनाथले भने जस्तै 'म खाऊँ, मै लाऊँ, सुखसयल वा मोज म गरुँ, म बाचूँ, मै नाचूँ, अरू सब मरुन् दुर्बलहरू' भन्ने विचारले समाज ग्रस्त छ । यो मानवले लिने इच्छा होइन । यस्तो नकारात्मक सोचलाई परित्याग गरेर सकारात्मक सोचका साथ आफ्नो कर्तव्य पालन गर्ने हो भने मानिसको प्रगति हुनुको साथै उसले जीवनमा सुखशान्ति पनि प्राप्त गर्छ ।